#рд╕рдлрд░_ рддрд│рдХोрдХрдгрдЪ्рдпा_рдЗрддिрд╣ाрд╕ाрдЪी
рдХोрдХрдгाрдд рдкुрд░्рд╡ाрдкाрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╡ рд╡ाрд╣рддूрдХीрд╕ाрдаी рдЗрдерд▓्рдпा рдирдж्рдпांрдЪा рд╡ाрдкрд░ рд╣ोрдд рдЖрд▓ा рдЖрд╣े. рд╕рд╣ाрдЬिрдХрдЪ, рдпा рдирдж्рдпांрдЪ्рдпा рдХिрдиाрд░्рдпाрдиे рд╡ рдд्рдпांрдЪ्рдпा рдоुрдЦाрд╢ी рдЕрдиेрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪी рдЦेрдбी, рдмंрджрд░े рд╡ рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХेंрдж्рд░े рдЙрджрдпाрд╕ рдЖрд▓ी. ‘рдЦाрд░ेрдкाрдЯрдг’ рдпा рдЧाрд╡рдЪी рдХрдеा рд╕ुрдж्рдзा рдЕрд╢ीрдЪ рдХाрд╣ीрд╢ी!
рд╡ाрдШोрдЯрди рдирджीрдЪ्рдпा рдХिрдиाрд░्рдпाрд╡рд░ рд╣े рдЧाрд╡ рд╡рд╕рд▓ेрд▓े рдЖрд╣े. рд╣िंрджू, рдоुрд╕рд▓рдоाрди, рдЬैрди рд╡ рдЬ्рдпू рд▓ोрдХांрдЪी рд╕ुрдж्рдзा рдпेрдеे рд╡рд╕्рддी рдЕрд╕рд▓्рдпाрдЪे рдкुрд░ाрд╡े рд╕ाрдкрдбрддाрдд. рдЦाрд░ेрдкाрдЯрдг рдпाрдЪे рдоूрд│ рдк्рд░ाрдЪीрди рдиाрд╡ 'рдмрд│ीрдкрдЯ्рдЯрдг'. рджрдХ्рд╖िрдг рд╡ рдЙрдд्рддрд░ рдХोрдХрдгрдЪ्рдпा рд╢िрд▓ाрд╣ाрд░ांрдЪ्рдпा рд▓ेрдЦाрддрд╣ी рдпा рдиाрд╡े рдЦाрд░ेрдкाрдЯрдгрдЪा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╕ाрдкрдбрддो. рд╢िрд▓ाрд╣ाрд░ांрдЪ्рдпा рджрдХ्рд╖िрдг рдХोрдХрдг рд╢ाрдЦेрддीрд▓ 'рдзрдо्рдоिрдпाрд░' рдпा рд░ाрдЬाрдиे рдпेрдеे рджुрд░्рдЧ рд╡ рд╢рд╣рд░ рд╡рд╕рд╡рд▓्рдпाрдЪी рдиोंрдж рдд्рдпाрдЪ рд╡ंрд╢ाрддीрд▓ 'рд░рдЯ्рдЯрд░ाрдЬ' рдпाрдЪ्рдпा рд╢िрд▓ाрд▓ेрдЦाрдд рдЖрдврд│рддे. рдд्рдпा рдХाрд│ाрдкрд╕ूрдирдЪ, рдЦाрд░ेрдкाрдЯрдг рд╣े рдПрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ी рдХेंрдж्рд░ рдо्рд╣рдгूрди рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ोрддे. рдкुрдвे, рд╕ोрд│ाрд╡्рдпा рд╢рддрдХाрдЪ्рдпा рд╕ुрд░ुрд╡ाрддीрд╕ рдкोрд░्рддुрдЧीрдЬ рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдмाрд░рдмोрд╕ा рдпाрдиे ‘рдЕрд░ाрдкрдд्рд░ा’ рдо्рд╣рдгूрди рдпाрдЪा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХेрд▓ा рдЖрд╣े. рдпा рднाрдЧाрддीрд▓ рдЙрдд्рддрдо рдмंрджрд░ांрдордз्рдпे рдд्рдпाрдЪी рдЧрдгрдиा рд╣ोрдд рдЕрд╕े. рдоोрда्рдпाрддрд▓ी рдоोрдаी рдЬрд╣ाрдЬे рдирджीрдоाрд░्рдЧे рдЗрдердкрд░्рдпंрдд рдпेрдК рд╢рдХрдд рд╣ोрддी. рддрд╕ेрдЪ рдмाрд╡рдбा рд╡ рдлोंрдбाрдШाрдЯ рдоाрд░्рдЧे рд╣े рдаिрдХाрдг рджेрд╢ाрд╢ी рдЬोрдбрд▓े рдЕрд╕рд▓्рдпाрдиे рд╕ुрдж्рдзा рддे рд╕ोрдпीрдЪे рдоाрдирд▓े рдЬाрдИ.
рд╢िрд╡рдХाрд│ाрдд рдпाрдЪ рд╡ाрдШोрдЯрди рдирджीрдЪ्рдпा рдоुрдЦाрд╢ी рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा ‘рдШेрд░िрдпा’ рдпा рдЧрдбाрдЪे рд░ुрдкांрддрд░ рд╢िрд╡рд░ाрдпांрдиी рдмрд│рдХрдЯ рдЕрд╢ा ‘рд╡िрдЬрдпрджुрд░्рдЧा’рдд рдХेрд▓े. рдПрдХ рдЖрд░рдоाрд░ी рддрд│ рдо्рд╣рдгूрди рд╡िрдЬрдпрджुрд░्рдЧ рдЙрджрдпाрд╕ рдЖрд▓ा. рдкрд░ंрддु рдд्рдпाрдкाрд╕ूрди рдЖрдд, рдирджीрдХिрдиाрд░ी рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рдЦाрд░ेрдкाрдЯрдгрдЪ्рдпा рдпा рдХिрд▓्рд▓्рдпाрдЪा рд╡ाрдкрд░ рдЯेрд╣ाрд│рдгी рд╡ рд╡ाрдШोрдЯрди рдХिрдиाрд░्рдпाрд╡рд░ीрд▓ рдаाрдгे рдо्рд╣рдгूрди рд╣ोрдд рдЕрд╕े. рдЕрдлрдЬрд▓рдЦाрди рд╡рдзाрдиंрддрд░ рдЙрдж्рднрд╡рд▓ेрд▓्рдпा ‘рдЬрд╣ाрдЬ рдк्рд░рдХрд░рдгाрдд’ рд╕рди резремремреж рд╕ाрд▓ी рдорд░ाрда्рдпांрдиी рдЕрдЯрдХ рдХेрд▓ेрд▓्рдпा рдлिрд▓िрдк рдЧिрдлрд░्рдб рдпा рдЗंрдЧ्рд░рдЬाрд▓ा рд╡ рдд्рдпाрдЪ्рдпा рджрд▓ाрд▓ाрд▓ा рдпाрдЪ рдХिрд▓्рд▓्рдпाрд╡рд░ рдХैрджेрдд рдаेрд╡рд▓े рд╣ोрддे.
рд╕рдз्рдпा рдЕрд╡рд╢ेрд╖ рд░ूрдкाрдиे рд╣ा рдХिрд▓्рд▓ा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ाрдд рдЖрд╣े. рдЦाрд░ेрдкाрдЯрдгрдЪ्рдпा рдмाрдЬाрд░рдкेрдаेрддूрди рдпा рдХिрд▓्рд▓्рдпाрдХрдбे рд╡ाрдЯ рдЬाрддे. рдЧрдбाрд╡рд░ рд╕ुрд╕्рдеिрддीрдд рдЕрд╕рд▓ेрд▓ी рдПрдХрдоेрд╡ рд╡ाрд╕्рддू рдо्рд╣рдгрдЬे рдпेрдеीрд▓ рджुрд░्рдЧाрджेрд╡ीрдЪे рдоंрджिрд░. рдоंрджिрд░ाрдЪे рдиूрддрдиीрдХрд░рдг рдЭाрд▓े рдЖрд╣े. рд╕ाрдзाрд░рдг рдПрдХрд░ाрдкेрдХ्рд╖ा рдЬाрд╕्рдд рд╡िрд╕्рддाрд░ рдЕрд╕рд▓ेрд▓्рдпा рдпा рдЧрдбाрдЪे рдмुрд░ूрдЬ рд╡ рддрдЯाрдЪ्рдпा рднिंрддी рдЗрд╕рд╡ी рд╕рди резреорелреж рдордз्рдпे рд╡ाрдШोрдЯрдирдЪ्рдпा рдХिрдиाрд░ी рдмंрджрд░ рд╡ рдоाрд▓ рдЙрддрд░рд╡рдг्рдпाрдЪी рдЬाрдЧा рджुрд░ुрд╕्рдд рдХрд░рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдЙрддрд░рд╡рдг्рдпाрдд рдЖрд▓्рдпा. рдд्рдпाрддूрди рдЙрд░рд▓ेрд▓्рдпा рдмुрд░ूрдЬाрдЪे рдЕрд╡рд╢ेрд╖ рд╕рдз्рдпा рдкाрд╣ाрдпрд▓ा рдоिрд│рддाрдд. рдЧрдбाрдЪा рдоुрдЦ्рдп рджिंрдбी рджрд░рд╡ाрдЬा, рдд्рдпाрдЪ्рдпा рдЖрдЬूрдмाрдЬूрдЪी рддрдЯрдмंрджी рд╡ рдмुрд░ूрдЬ рдоाрде्рдпाрд╡рд░ рднрдЧрд╡ा рдз्рд╡рдЬ рд╕ांрднाрд│рдд рдЧрддрд╡ैрднрд╡ाрдЪी рдЖрдард╡рдг рдХрд░ूрди рджेрдд рдЙрднा рдЖрд╣े. рдд्рдпाрд╢िрд╡ाрдп рдХाрд╣ी рдЕрдЬ्рдЮाрдд рд╕рдоाрдз्рдпा, рд╕्рдоृрддीрд╢िрд│ा, ‘рднुрдпाрд░’, ‘рд╕ुрд│ाрдЪा рджрдЧрдб’, рдЗ. рдЕрд╡рд╢ेрд╖ рдмрдШाрдпрд▓ा рдоिрд│рддाрдд. рдпेрдеीрд▓ ‘рднुрдпाрд░’ рдо्рд╣рдгूрди рджाрдЦрд╡рдг्рдпाрдд рдпेрдгाрд░्рдпा рдЬाрдЧेрдЪी рдмрд░ीрдЪ рдкрдбрдЭрдб рдЭाрд▓ी рдЖрд╣े. ‘рдЧрдбाрд╡рд░ीрд▓ рдкाрдЧेрд▓ा рдирджीрдкрд░्рдпंрдд рдЬाрдг्рдпाрд╕ाрдаीрдЪे рд╣े рднुрдпाрд░ рдЖрд╣े’ рдЕрд╕े рдпेрдеीрд▓ рд╕्рдеाрдиिрдХ рд╕ांрдЧрддाрдд. рдоाрдд्рд░ рддрдеाрдХрдеिрдд ‘рднुрдпाрд░ा’рдЪी рдкूрд░्рдг рд╕ाрдлрд╕рдлाрдИ рдЭाрд▓ेрд▓ी рдиाрд╣ी. рдд्рдпाрдоुрд│े, рдаोрд╕рдкрдгे рд╕ांрдЧрддा рдпेрдд рдирд╕рд▓े рддрд░ी рдд्рдпाрдЪ्рдпा рдПрдХूрдг рд░рдЪрдиेрд╡рд░ूрди, рддे рднुрдпाрд░ рдирд╕ूрди рдШोрдбेрдмाрд╡ рдЕрд╕ाрд╡ी рдЕрд╕े рд╡ाрдЯрддे. рдЧрдбाрд╡рд░ूрди рд╡ाрдШोрдЯрди рдирджी, рдЦाрд░ेрдкाрдЯрдг рдЧाрд╡ рд╡ рд╕рднोрд╡рддाрд▓рдЪा рдкрд░िрд╕рд░ рди्рдпाрд╣ाрд│рддा рдпेрддो. рдд्рдпाрддूрди рдЧрдбाрдЪे рдорд╣рдд्рдд्рд╡ рд▓рдХ्рд╖ाрдд рдпेрддे.
рдпा рд╡्рдпрддिрд░िрдХ्рдд, рдЦाрд░ेрдкाрдЯрдг рдЧाрд╡ाрдд рд╢्рд░ी рдХрдкिрд▓ेрд╢्рд╡рд░ рдоंрджिрд░ाрддीрд▓ рд╢िрд▓ाрд╣ाрд░рдХाрд▓ीрди рд╕ुрд░्рдпрдоूрд░्рддी рд╡ рд╡िрд╖्рдгुрдоुрд░्рддी рдЕрддिрд╢рдп рдк्рд░ेрдХ्рд╖рдгीрдп рдЖрд╣े. рдоंрджिрд░ाрдмाрд╣ेрд░ीрд▓ рдиंрджी рд╡ рдЗрддрд░ рдкुрд░ाрд╡рд╢ेрд╖ рд╕ुрдж्рдзा рдЖрдкрд▓े рд▓рдХ्рд╖ рд╡ेрдзूрди рдШेрддाрдд. рддрд╕ेрдЪ рдирджीрдЪ्рдпा рдбोрд╣ाрдд рд╕ाрдкрдбрд▓ेрд▓ी рдПрдХ рдЬैрди рдоूрд░्рддी, рдЬुрди्рдпा рдорд╢ीрджी, рдХрдмрд░ी, рдЗ. рд╕ुрдж्рдзा рдЧाрд╡ाрдд рдЖрд╣े. рдЖрдзुрдиिрдХ рдХाрд│ाрдд, рд╕рди резреоремрео рддे резреоренрел рдпा рджрд░рдо्рдпाрди рдЦाрд░ेрдкाрдЯрдг рджेрд╡рдЧрдб рддाрд▓ुрдХ्рдпाрдЪे рдоुрдЦ्рдп рдаिрдХाрдг рд╣ोрддे. рдкुрдвे рддे рджेрд╡рдЧрдбрд▓ा рд╣рд▓рд╡рдг्рдпाрдд рдЖрд▓े. рдд्рдпाрд╡рд░ूрди, рдк्рд░ाрдЪीрди рдХाрд│ाрдкाрд╕ूрди рдЕрдЧрджी рдирдЬीрдХрдЪ्рдпा рдХाрд│ाрдкрд░्рдпंрдд рдЦाрд░ेрдкाрдЯрдг рд╣े рдпा рднाрдЧाрддीрд▓ рд╡्рдпाрдкाрд░, рджрд│рдг-рд╡рд│рдг, рдЗ. рдЪ्рдпा рджृрд╖्рдЯीрдиे рдорд╣рдд्рдд्рд╡ाрдЪे рд╣ोрддे. рд╡िрд╡िрдз рдХाрд▓рдЦंрдбाрддीрд▓ рд╡ рд╡िрд╡िрдз рд╕рдоुрджाрдпांрдЪ्рдпा рдкाрдЙрд▓рдЦुрдгा рдпा рдЧाрд╡ाрдиे рдЖрдЬрд╣ी рдЬрдкрд▓्рдпा рдЖрд╣ेрдд. рдд्рдпा рдкाрд╣рдг्рдпाрд╕ाрдаी рдпेрдеे рдпाрдпрд▓ाрдЪ рд╣рд╡े.
© - рдЕрджिрддी рдХुрд▓рдХрд░्рдгी.
рд╕ंрджрд░्рдн:
1. Corpus Inscriptionum Indicarum, Vol. VI – (ed.) V.V. Mirashi.
2. Ratnagiri District Gazetteer



